Dlaczego HTMA i badania krwi mogą pokazywać różne wyniki?

Wiele osób wykonujących analizę pierwiastkową włosów (HTMA – Hair Tissue Mineral Analysis) zauważa, że wyniki nie zawsze odpowiadają wynikom badań krwi. To jedno z najczęściej zadawanych pytań dotyczących HTMA. W praktyce nie jest to zjawisko nietypowe. Wynika ono przede wszystkim z faktu, że włosy i krew dostarczają innych informacji biologicznych oraz odnoszą się do różnych „okien czasowych” funkcjonowania organizmu. Badania krwi służą głównie ocenie bieżącego stanu organizmu, natomiast analiza włosa może odzwierciedlać długoterminowe procesy związane z metabolizmem minerałów oraz ekspozycją na wybrane pierwiastki środowiskowe.

Krew a włosy — dwa różne materiały biologiczne

Badania krwi

Krew jest tkanką podlegającą bardzo ścisłej regulacji biologicznej. Organizm utrzymuje wiele parametrów w wąskim zakresie dzięki mechanizmom homeostazy.

Dotyczy to między innymi:

• sodu,
• potasu,
• wapnia,
• magnezu,
• żelaza.

Nawet jeśli w organizmie występują długotrwałe niedobory lub przeciążenia metaboliczne, poziomy we krwi mogą przez pewien czas pozostawać w granicach referencyjnych.

Dlatego badania krwi najlepiej pokazują:

• aktualny stan fizjologiczny,
• ostre zaburzenia,
• bieżące reakcje organizmu,
• parametry wymagające szybkiej regulacji.

Analiza pierwiastkowa włosa (HTMA)

Włosy podczas wzrostu mogą akumulować wybrane pierwiastki obecne w organizmie i środowisku. Ponieważ włosy rosną średnio około 1 cm miesięcznie, analiza odcinka 1,5–3 cm może odnosić się do ostatnich tygodni lub miesięcy.

Dlatego HTMA jest wykorzystywana przede wszystkim do oceny:

• długoterminowych trendów mineralnych,
• ekspozycji środowiskowej,
• relacji między pierwiastkami,
• zmian zachodzących w czasie.

W literaturze naukowej włosy są często określane jako materiał biomonitoringowy („biomarker long-term exposure”).

Dlaczego wyniki mogą się różnić?

Homeostaza organizmu

Jednym z głównych powodów różnic jest zdolność organizmu do utrzymywania stabilnych poziomów pierwiastków we krwi.

Przykładowo:

• przy niskiej podaży minerałów organizm może czasowo uwalniać je z tkanek,
• przy przewlekłym stresie mogą zmieniać się proporcje sodu i potasu,
• w przypadku niektórych metali organizm może odkładać je w tkankach zamiast utrzymywać we krwi.

W efekcie:

• krew może pozostawać „w normie”,
• a włosy mogą pokazywać długoterminowe trendy lub zmiany proporcji.

Różne okna czasowe

Badania krwi pokazują aktualny stan organizmu.

HTMA odnosi się do okresu wzrostu włosa:

• zwykle kilku tygodni,
• czasem kilku miesięcy.

Dlatego obie metody mogą opisywać różne etapy procesów metabolicznych.

Różnice w funkcji biologicznej materiału

Krew jest aktywnie regulowaną tkanką transportową.

Włosy są natomiast tkanką keratynową, która po utworzeniu nie podlega już aktywnej regulacji metabolicznej. Z tego powodu mogą zachowywać „zapis” wcześniejszej ekspozycji na wybrane pierwiastki.

Czy oznacza to, że jedna metoda jest lepsza?

Nie.

HTMA i badania krwi mają różne zastosowania i wzajemnie się nie zastępują.

Badania krwi najlepiej sprawdzają się:

• w diagnostyce medycznej,
• ocenie ostrych stanów,
• monitorowaniu parametrów klinicznych,
• ocenie aktualnego stanu fizjologicznego.

HTMA może być pomocna:

• w biomonitoringu,
• obserwacji trendów mineralnych,
• ocenie ekspozycji środowiskowej,
• monitorowaniu zmian stylu życia i suplementacji.

Największą wartość informacyjną daje zwykle łączenie różnych źródeł danych oraz interpretacja wyników w szerszym kontekście zdrowia i stylu życia.

Jak interpretować różnice między HTMA a krwią?

Najważniejsze jest unikanie prostego porównywania pojedynczych wartości.

W praktyce interpretacyjnej większe znaczenie mają:

• proporcje między pierwiastkami,
• trendy w czasie,
• powtarzalność wyników,
• kontekst zdrowotny,
• sposób odżywiania,
• suplementacja,
• ekspozycja środowiskowa.

Przykładowo:

• prawidłowy poziom magnezu we krwi nie zawsze wyklucza długoterminowe zmiany związane z gospodarką magnezową,
• włosy mogą odzwierciedlać wcześniejszą ekspozycję na wybrane metale ciężkie, nawet jeśli aktualny poziom we krwi jest niski.

Znaczenie jakości laboratorium

Zarówno w przypadku badań krwi, jak i HTMA, ogromne znaczenie ma jakość procedur laboratoryjnych.

W analizie włosów szczególnie ważne są:

• sposób pobrania próbki,
• procedura mycia materiału,
• metoda oznaczeń (np. ICP-OES),
• kalibracja aparatury,
• system kontroli jakości.

W laboratoriach wykonujących HTMA standaryzacja procesu ma kluczowe znaczenie dla powtarzalności wyników i ich wartości informacyjnej.

HTMA i badania krwi mogą pokazywać różne wyniki, ponieważ oceniają odmienne aspekty funkcjonowania organizmu.

Krew:

• pokazuje aktualny stan fizjologiczny,
• podlega ścisłej regulacji homeostatycznej.

HTMA:

• może odzwierciedlać długoterminowe trendy mineralne,
• odnosi się do okresu wzrostu włosa,
• jest wykorzystywana w biomonitoringu i ocenie ekspozycji środowiskowej.

Różnice między wynikami nie muszą oznaczać błędu ani niewiarygodności którejkolwiek metody. Najważniejsze znaczenie ma prawidłowa interpretacja wyników oraz uwzględnienie kontekstu zdrowia, stylu życia i jakości procedur laboratoryjnych.

Bibliografia

1. Kempson IM, Lombi E. Hair analysis as a biomonitor for toxicology, disease and health status. Chemical Society Reviews. 2011.
2. Rodrigues JL, Batista BL, Nunes JA, Passos CJ, Barbosa F Jr. Evaluation of the use of human hair for biomonitoring the deficiency of essential and exposure to toxic elements. Science of the Total Environment. 2008.
3. Seidel S et al. Assessment of commercial laboratories performing hair mineral analysis. JAMA. 2001.
4. Bass DA et al. Trace element analysis in hair: Factors determining accuracy, precision and reliability. Biological Trace Element Research.
5. World Health Organization (WHO). Evaluation of certain food additives and contaminants: assessment of human exposure to heavy metals.
6. Harkins DK, Susten AS. Hair Analysis: Exploring the State of the Science. Environmental Health Perspectives. 2003.

Analiza pierwiastkowa włosa (HTMA) jest narzędziem funkcjonalnym i edukacyjnym. Nie zastępuje diagnostyki medycznej ani konsultacji lekarskiej.