Analiza pierwiastkowa włosów (HTMA – Hair Tissue Mineral Analysis) to metoda laboratoryjna polegająca na oznaczeniu zawartości wybranych pierwiastków w próbce włosów. W trakcie wzrostu włosa w jego strukturze mogą odkładać się różne pierwiastki obecne w otoczeniu i w codziennym środowisku życia. Z tego powodu analiza włosa bywa wykorzystywana w badaniach naukowych do oceny ich składu pierwiastkowego. Aby wynik analizy był możliwie wiarygodny i powtarzalny, kluczowe znaczenie ma prawidłowe pobranie próbki włosów. Niewłaściwe miejsce pobrania, zbyt mała ilość materiału lub obecność zanieczyszczeń mogą wpływać na jakość analizy laboratoryjnej. W tym artykule wyjaśniamy krok po kroku, jak prawidłowo pobrać próbkę włosów do analizy pierwiastkowej (HTMA) oraz na co zwrócić uwagę przed wysłaniem próbki do analizy.
Dlaczego sposób pobrania próbki włosów ma znaczenie?
W analizie pierwiastkowej włosy są traktowane jako materiał biologiczny do biomonitoringu, podobnie jak krew, mocz czy paznokcie. Jednak w przeciwieństwie do krwi włosy odzwierciedlają zmiany zachodzące w organizmie w dłuższym okresie czasu.
Włosy rosną średnio około 1 cm na miesiąc, dlatego fragment włosa o długości 1,5–3 cm może reprezentować ekspozycję na pierwiastki z ostatnich kilku miesięcy. Aby wyniki analizy były możliwie porównywalne między osobami i badaniami, stosuje się standardowe zasady pobierania próbki.
Najważniejsze elementy to:
- odpowiednie miejsce pobrania włosów
- właściwa długość próbki
- odpowiednia ilość materiału
- ograniczenie zanieczyszczeń zewnętrznych
Skąd pobrać włosy do analizy HTMA?
Najczęściej zalecanym miejscem pobrania próbki jest tylna część głowy (okolica potyliczna). Powody są praktyczne i metodologiczne:
- włosy w tym obszarze rosną stosunkowo równomiernie
- są mniej narażone na działanie kosmetyków i środowiska
- łatwiej uzyskać próbkę o odpowiedniej długości
Najlepiej pobrać kilka małych pasm włosów z różnych miejsc w tej okolicy, aby uzyskać reprezentatywną próbkę.
Ile włosów potrzeba do analizy?
Laboratoria zwykle wymagają próbki o masie około 0,2-0,3 g włosów. W praktyce oznacza to ilość odpowiadającą 1 płaskiej łyżce stołowej. Dokładna ilość może się różnić między laboratoriami, dlatego zawsze warto sprawdzić instrukcję dołączoną do zestawu do pobrania próbki.
Jaka powinna być długość włosów?
Do analizy wykorzystuje się zwykle najbliższy skórze fragment włosów. Najczęściej analizowany odcinek ma długość 1,5–3 cm od nasady włosa.
Starsza część włosa (położona dalej od skóry głowy) może być bardziej narażona na:
- działanie kosmetyków
- promieniowanie UV
- zanieczyszczenia środowiskowe
Dlatego laboratoria zwykle analizują tylko świeżo wyrośnięty fragment włosa.
Jak prawidłowo pobrać próbkę włosów — krok po kroku
1. Przygotuj czyste nożyczki
Najlepiej użyć nożyczek:
- czystych,
- suchych,
- bez pozostałości kosmetyków lub środków chemicznych.
2. Oddziel małe pasmo włosów
Wybierz niewielkie pasmo włosów w okolicy potylicznej.
3. Odetnij włosy możliwie blisko skóry głowy
Nożyczki powinny znajdować się jak najbliżej skóry, aby pobrać fragment włosa odpowiadający najnowszemu okresowi wzrostu.
4. Powtórz czynność w kilku miejscach
Aby próbka była reprezentatywna, warto pobrać kilka małych pasm z różnych punktów tej samej okolicy.
5. Spakuj włosy do papierowej koperty
Czy przed pobraniem próbki trzeba specjalnie przygotować włosy?
Zwykle zaleca się, aby:
- włosy były czyste i suche
- nie były pokryte lakierem, żelem lub olejami
Nie jest konieczne stosowanie specjalnych preparatów ani procedur przygotowawczych.
Co dzieje się z próbką włosów przed analizą?
Po otrzymaniu próbki laboratorium wykonuje kilka etapów analizy. Najczęściej obejmują one:
- mineralizację próbki, czyli rozpuszczenie włosów w odpowiednich odczynnikach
- analizę spektrometryczną, np. metodą ICP-OES lub ICP-MS
- opracowanie opisu z wynikami oznaczonych pierwiastków
Dzięki temu możliwe jest oznaczenie zawartości wielu pierwiastków w niewielkiej próbce włosów.
Prawidłowe pobranie próbki włosów jest ważnym elementem analizy pierwiastkowej (HTMA).
Najważniejsze zasady to:
- pobranie włosów z okolicy potylicznej
- odcięcie ich blisko skóry głowy
- zebranie kilku małych pasm włosów
- wykorzystanie fragmentu włosa o długości około 1,5–3 cm
Przestrzeganie tych zasad pomaga uzyskać próbkę odpowiednią do analizy laboratoryjnej i zwiększa powtarzalność wyników. Analiza pierwiastkowa włosów jest stosowana w badaniach biomonitoringowych oraz w ocenie ekspozycji na pierwiastki środowiskowe. Nie stanowi jednak samodzielnego testu diagnostycznego w medycynie klinicznej.
Jeśli po przeczytaniu artykułu chcesz sprawdzić swój długoterminowy status mineralny:
– badanie wykonasz z próbki włosów pobranej samodzielnie
– analiza wykonywana jest metodą ICP-OES
– otrzymujesz raport z opisem pierwiastków i proporcji
Czy mogę samodzielnie pobrać próbkę włosów do HTMA?
Ile włosów potrzeba do analizy pierwiastkowej?
Czy długość włosów ma znaczenie?
Czy analiza włosów zastępuje badania krwi?
Czy trzeba specjalnie przygotować włosy przed pobraniem próbki?
Bibliografia:
- Kempson IM, Lombi E. Hair analysis as a biomonitor for toxicology, disease and health status. Chemical Society Reviews. 2011.
- Rodrigues JL, Batista BL, Nunes JA, Passos CJ, Barbosa F Jr. Evaluation of the use of human hair for biomonitoring the deficiency of essential and exposure to toxic elements. Science of the Total Environment. 2008.
- Seidel S i wsp. Assessment of commercial laboratories performing hair mineral analysis. JAMA. 2001.
- Bass DA i wsp. Trace element analysis in hair: Factors determining accuracy, precision, and reliability. Biological Trace Element Research
- World Health Organization (WHO). Evaluation of certain food additives and contaminants: assessment of human exposure to heavy metals
Analiza pierwiastkowa włosów (HTMA) jest narzędziem funkcjonalnym i profilaktycznym. Nie zastępuje diagnostyki medycznej ani konsultacji lekarskiej.
Niniejszy materiał ma charakter informacyjny i nie stanowi porady medycznej w rozumieniu obowiązujących przepisów.
