Wiele osób wykonujących analizę pierwiastkową włosów (HTMA – Hair Tissue Mineral Analysis) zauważa, że wyniki nie zawsze odpowiadają wynikom badań krwi. To jedno z najczęściej zadawanych pytań dotyczących HTMA. W praktyce nie jest to zjawisko nietypowe. Wynika ono przede wszystkim z faktu, że włosy i krew dostarczają innych informacji biologicznych oraz odnoszą się do różnych „okien czasowych” funkcjonowania organizmu. Badania krwi służą głównie ocenie bieżącego stanu organizmu, natomiast analiza włosa może odzwierciedlać długoterminowe procesy związane z metabolizmem minerałów oraz ekspozycją na wybrane pierwiastki środowiskowe.
Krew a włosy — dwa różne materiały biologiczne
Badania krwi
Krew jest tkanką podlegającą bardzo ścisłej regulacji biologicznej. Organizm utrzymuje wiele parametrów w wąskim zakresie dzięki mechanizmom homeostazy.
Dotyczy to między innymi:
- sodu,
- potasu,
- wapnia,
- magnezu,
- żelaza.
Nawet jeśli w organizmie występują długotrwałe niedobory lub przeciążenia metaboliczne, poziomy we krwi mogą przez pewien czas pozostawać w granicach referencyjnych.
Dlatego badania krwi najlepiej pokazują:
- aktualny stan fizjologiczny,
- ostre zaburzenia,
- bieżące reakcje organizmu,
- parametry wymagające szybkiej regulacji.
Analiza pierwiastkowa włosa (HTMA)
Włosy podczas wzrostu mogą akumulować wybrane pierwiastki obecne w organizmie i środowisku. Ponieważ włosy rosną średnio około 1 cm miesięcznie, analiza odcinka 1,5–3 cm może odnosić się do ostatnich tygodni lub miesięcy.
Dlatego HTMA jest wykorzystywana przede wszystkim do oceny:
- długoterminowych trendów mineralnych,
- ekspozycji środowiskowej,
- relacji między pierwiastkami,
- zmian zachodzących w czasie.
W literaturze naukowej włosy są często określane jako materiał biomonitoringowy („biomarker long-term exposure”).
Dlaczego wyniki mogą się różnić?
Homeostaza organizmu
Jednym z głównych powodów różnic jest zdolność organizmu do utrzymywania stabilnych poziomów pierwiastków we krwi.
Przykład: dlaczego prawidłowy wynik magnezu we krwi nie zawsze wyklucza niedobór
Dobrze udokumentowanym przykładem tego zjawiska jest magnez. Zaledwie ok. 0,3% całkowitych zasobów magnezu w organizmie znajduje się we krwi — pozostała część magazynowana jest w tkankach, w tym w kościach i komórkach. Organizm aktywnie utrzymuje stężenie magnezu we krwi w wąskim zakresie referencyjnym, nawet kosztem zapasów tkankowych. W efekcie wynik magnezu we krwi może pozostawać „w normie” mimo długotrwałego niedoboru na poziomie tkankowym. To jeden z powodów, dla których analiza pierwiastkowa włosa bywa traktowana jako uzupełniające źródło informacji o długoterminowej gospodarce mineralnej — nie dlatego, że jest „dokładniejsza” niż badanie krwi, ale dlatego, że odnosi się do innego przedziału czasowego i innego rodzaju tkanki.
Przykładowo:
- przy niskiej podaży minerałów organizm może czasowo uwalniać je z tkanek,
- przy przewlekłym stresie mogą zmieniać się proporcje sodu i potasu,
- w przypadku niektórych metali organizm może odkładać je w tkankach zamiast utrzymywać we krwi.
W efekcie:
- krew może pozostawać „w normie”,
- a włosy mogą pokazywać długoterminowe trendy lub zmiany proporcji.
Różne okna czasowe
Badania krwi pokazują aktualny stan organizmu.
HTMA odnosi się do okresu wzrostu włosa:
- zwykle kilku tygodni,
- czasem kilku miesięcy.
Dlatego obie metody mogą opisywać różne etapy procesów metabolicznych.
Różnice w funkcji biologicznej materiału
Krew jest aktywnie regulowaną tkanką transportową.
Włosy są natomiast tkanką keratynową, która po utworzeniu nie podlega już aktywnej regulacji metabolicznej. Z tego powodu mogą zachowywać „zapis” wcześniejszej ekspozycji na wybrane pierwiastki.
Czy oznacza to, że jedna metoda jest lepsza?
Nie.
HTMA i badania krwi mają różne zastosowania i wzajemnie się nie zastępują.
Badania krwi najlepiej sprawdzają się:
- w diagnostyce medycznej,
- ocenie ostrych stanów,
- monitorowaniu parametrów klinicznych,
- ocenie aktualnego stanu fizjologicznego.
HTMA może być pomocna:
- w biomonitoringu,
- obserwacji trendów mineralnych,
- ocenie ekspozycji środowiskowej,
- monitorowaniu zmian stylu życia i suplementacji.
Największą wartość informacyjną daje zwykle łączenie różnych źródeł danych oraz interpretacja wyników w szerszym kontekście zdrowia i stylu życia.
Jakie są różnice pomiędzy badaniem z włosa a badaniem z krwi? I jak je interpretować?
Najważniejsze jest unikanie prostego porównywania pojedynczych wartości.
W praktyce interpretacyjnej większe znaczenie mają:
- proporcje między pierwiastkami,
- trendy w czasie,
- powtarzalność wyników,
- kontekst zdrowotny,
- sposób odżywiania,
- suplementacja,
- ekspozycja środowiskowa.
Przykładowo:
- prawidłowy poziom magnezu we krwi nie zawsze wyklucza długoterminowe zmiany związane z gospodarką magnezową,
- włosy mogą odzwierciedlać wcześniejszą ekspozycję na wybrane metale ciężkie, nawet jeśli aktualny poziom we krwi jest niski.
Znaczenie jakości laboratorium
Zarówno w przypadku badań krwi, jak i HTMA, ogromne znaczenie ma jakość procedur laboratoryjnych.
W analizie włosów szczególnie ważne są:
- sposób pobrania próbki,
- procedura mycia materiału,
- metoda oznaczeń (np. ICP-OES),
- kalibracja aparatury,
- system kontroli jakości.
W laboratoriach wykonujących HTMA standaryzacja procesu ma kluczowe znaczenie dla powtarzalności wyników i ich wartości informacyjnej.
Standaryzacja tych elementów to bezpośrednia odpowiedź na rozbieżności wyników opisywane w literaturze naukowej (patrz FAQ poniżej) — nie oznacza, że każde laboratorium oferujące HTMA daje porównywalne rezultaty.
Czy są wątpliwości dotyczące wiarygodności HTMA w literaturze naukowej?
HTMA i badania krwi mogą pokazywać różne wyniki, ponieważ oceniają odmienne aspekty funkcjonowania organizmu.
Krew:
- pokazuje aktualny stan fizjologiczny,
- podlega ścisłej regulacji homeostatycznej.
HTMA:
- może odzwierciedlać długoterminowe trendy mineralne,
- odnosi się do okresu wzrostu włosa,
- jest wykorzystywana w biomonitoringu i ocenie ekspozycji środowiskowej.
Różnice między wynikami nie muszą oznaczać błędu ani niewiarygodności którejkolwiek metody. Najważniejsze znaczenie ma prawidłowa interpretacja wyników oraz uwzględnienie kontekstu zdrowia, stylu życia i jakości procedur laboratoryjnych.
Przeczytaj również
Bibliografia
- Kempson IM, Lombi E. Hair analysis as a biomonitor for toxicology, disease and health status. Chemical Society Reviews. 2011.
- Rodrigues JL, Batista BL, Nunes JA, Passos CJ, Barbosa F Jr. Evaluation of the use of human hair for biomonitoring the deficiency of essential and exposure to toxic elements. Science of the Total Environment. 2008.
- Seidel S et al. Assessment of commercial laboratories performing hair mineral analysis. JAMA. 2001.
- Bass DA et al. Trace element analysis in hair: Factors determining accuracy, precision and reliability. Biological Trace Element Research.
- World Health Organization (WHO). Evaluation of certain food additives and contaminants: assessment of human exposure to heavy metals.
- Harkins DK, Susten AS. Hair Analysis: Exploring the State of the Science. Environmental Health Perspectives. 2003.
- DiNicolantonio J.J., O'Keefe J.H., Wilson W. Subclinical magnesium deficiency: a principal driver of cardiovascular disease and a public health crisis. Open Heart. 2018;5(1):e000668.
Analiza pierwiastkowa włosa (HTMA) jest narzędziem funkcjonalnym i edukacyjnym. Nie zastępuje diagnostyki medycznej ani konsultacji lekarskiej.